29-09 t/m 1-10-206. Marokko.

Drie zware dagen door de Hamada-woestijn. Gemiddeld fietsen we zo'n 150 kilometer per dag door de hitte. Vooral 's middags krijgen we last van een pittige tegenwind, waardoor de watervoorraad snel slinkt. Op zich niet zo'n probleem omdat de truck minstens één keer per dag langs komt en we onze flessen kunnen aanvullen. Het water is echter na een uurtje fietsen zo opgewarmd dat je er gemakkelijk thee in kunt trekken. Op de fiets maak je snelheid en dit maakt het nog draaglijk door de verkoelende werking van transpiratievocht op de huid.
Zie foto. Hoe het vogeltje aan zijn einde is gekomen is onbekend. Uitputting tijdens de trek naar Afrika?
Het wildkamperen is in deze praktisch onbewoonde streek een waar genoegen. Geen oproep tot gebed en geen blaffende honden. De stilte maakt diepe indruk.

Marokko 25 t/m 28-09 2007

In de zinderende hitte fietsen we dagenlang door een soort maanlandschap. De steenwoestijn (Hamada-woestijn foto 5.) regeert het landschap. Hier leren we het belang van water pas goed kennen. Slechts oases bieden hier beschutting en beperkte leefruimte aan mensen. Fietsen valt niet mee. Zo nu en dan moet ik mezelf koelen met water. Het geeft aan het einde van de middag ook wat afleiding want de wegen zijn hier recht en saai.
De streek kent enkele toeristische hoogtepunten. Riviertjes heben hier een paar diepe kloven (gorges) uitgesleten. De Gorge du Todra (foto 1.) is een uitdaging voor ons. We kamperen aan het begin van de kloof en de volgende dag nemen we een kijkje. Het geeft mij een beklemmende indruk.
Foto 3. geeft een goede indruk van een rivieroase. De dorpen zijn in een lang gerekt lint langs de vruchtbare vallei aangelegd. Op deze manier wordt er geen kostbare landbouwgrond verspild. In de oase wemelt het van het leven. In een hotel vinden we zelfs een gastenboek met aantekeningen van vogelaars. Het boek geeft een prima indruk van de vogelrijkdom.
Foto 2. Een pad komt een kijkje nemen op de de camping.
Foto 4. Behalve rivier-oases komen er in het Atlas-gebergte ook veel op zichzelf staande oases voor. Deze ontstaan op die plekken waar een waterhoudende laag aan de oppervlakte komt. Het Atlas-gebergte fungeert als watervanger en als het regenwater de bodem inzakt komt er druk op te staan, waardoor hier en daar water naar de oppervlakte borrelt. Let ook even op de gelaagde afzettingen die duidelijk zichtbaar zijn. In tijden met veel regenval werd grind afgezet en stroomden de rivieren langzamer dan werd zand gedeponeerd.
27 september arriveren we in Ouarzazate. Hier hebben we een rustdag gepland. 's Avonds gaan we uit eten in de stad. De "lonely planet" beveelt een restaurantje aan waar je een traditionele tajine-maaltijd naar binnen kunt slaan. Een tajine is een klein aardewerk oventje, waarin vlees, aardappels en groenten gestoofd worden. Het oventje wordt in zijn geheel op tafel gezet. Je neemt het deksel eraf en als het goed is, heb je een lekker gaar stoofpotje. De bediening is traag. Als de eersten hun wat klein uitgevallen portie verorberd hebben zijn de laatsten pas aan de beurt. Het is gloeiend heet en bijna verbrand ik mijn verhemelte. Als toetje neem ik een sinaasappel. Deze blijkt half droog te zijn. We klagen niet. De jongens die ons bedienen doen hun best en de sfeer is authentiek. Een klein balkon biedt uitzicht op een aantal steegjes, waar het wemelt van de mensen. Vel kijkers en weinig kopers.

Marokko 24-09 Midelt-Er Rachidia

Na een ritje van zo'n 140(!?) kilometer zijn we de Hoge Atlas gepasseerd en buigen we af westwaarts richting Atlantische Oceaan. Kort na de stad Er Rachidia kamperen we langs de weg aan de voet van een tafelberg. Zo op het eerste gezicht een plek waar niks te beleven valt. Als ik m'n tent opzet ontdek ik een paar gaten in de grond. Waarschijnlijk huizen hier woestijnratten. Ik blokkeer het hol met wat stenen in de hoop dat de dieren meerdere uitgangen hebben en zich niet een uitweg zullen knagen door mijn grondzeil.(footprint)
Foto 2. Regelmatig komt de witkruintapuit even buurten. Wie goed kijkt ziet de vervuiling ter plekke. Oude batterijen, lappen, plastic spul enz. Ik ga er vanuit dat dit een uitzondering is. Bij het zoeken naar een geschikte kampeerplek moeten de trucks de weg kunnen verlaten. Meestal wordt dan een oud spoor gevolgd, vandaar deze rotzooi.
Foto 1. Deze wilde meloenen zijn oneetbaar. Met zijn wijdvertakte stengels is het een pionier die als functie heeft het vastleggen(?) van de bodem.
Als de avond valt zie ik voor het eerst van mijn leven "live" de ringen van saturnus. Één van de deelnemers heeft een redelijk sterke telescoop meegenomen. De omstandigheden zijn hier ideaal. Geen hinder van straatverlichting zoals in Nederland. De melkweg is op deze plek duidelijk zichtbaar en iedereen is vol stille verwondering.
Die nacht worden we zoals zovaak wakker gehouden door blaffende honden. Reizigers door Marokko moeten rekening houden met nachtelijke herrie. Zijn het niet de dieren dan is het wel de moskee waar om een uur of vijf het "Allah ou Achbar" vanaf de minaret het gelovige volk aan het tijdelijke van ons nietige bestaan herinnert en oproept tot gebed. Gelukkig went alles. In Nederland hadden we allang een rechtszaak aangespannen tegen de veroorzakers van hanengekraai, ezelgebalk, blaffende honden en moskee-lawaai, maar dit is Afrika en daar heeft men andere kopzorgen.

Marokko 22 en 23 september. Dag 29/30.

Na de rustdag in Fès fietsen we richting Midden-Atlas. We klimmen naar zo'n 1700 meter en komen daarna op een vruchtbare hoogvlakte waar o.a. aardappels, uien, sinaasappels en maïs geteeld worden. We mogen kamperen op een braak liggend stuk land van een landbouwer. Het is die nacht koud en we trekken extra kleding aan.
Foto 4. De vriendelijke boer schenkt thee zwierig in de glazen. De fietsers zijn al vertrokken naar Col du Zad(2178m.)Zie foto 2.
In Midelt arriveren we bij een camping. Naast de ingang is een winkeltje waar fossielen en mineralen verkocht worden. Ik stop en word direct aangeklampt door de jonge verkoper. Ik beloof terug te komen. Hij zal de winkel speciaal voor ons open houden. Als ik naar het washok loop zie ik hem wenken bij de toegangspoort. Ik doe alsof ik niets zie en loop verder. De douche is zelfs warm. Komt goed uit want ook hier is het koud en winderig.
Als ik kamp gemaakt heb wordt het tijd om mijn belofte na te komen. In het winkeltje worden we uiteraard hartelijk ontvangen. De jongen(Afrikaans uiterlijk) offreert thee en doet zijn best ons iets aan te smeren. Ik leg hem uit dat we geen grote zware dingen kunnen meenemen. Mijn oog valt op een in zwart kalksteen gevat fossiel (foto 1.) met hanteerbare afmetingen en koop het. Later blijkt dat het fossiel een ORTHOCERAS is. Het diertje heeft zo'n 450 miljoen jaar geleden in zee geleefd. Het is het uitwendige skelet van een inktvis-achtige. Door de Alpiene-gebergtevorming is de bodem van de voormalige ondiepe zee omhoog gestuwd, waardoor o.a. het Atlas-gebergte is ontstaan.

Dammen -Gemiste zetjes.

Die dammers die "Het damspel" van februari 2007 grondig doorgenomen hebben, moeten de verborgen combinatie in de diagramstand kunnen vinden. De stand kwam voor in mijn partij tegen H.J.Jacobson, 25-1-2003 RDG/DIO-Rinsumageest. Ik heb in de tijdnoodfase 32. 49-43 gespeeld, waarop Jacobson ...8-12? liet volgen. Hoe kon zwart opslag winnen? Om de schaarse lezer nog een beetje op weg te helpen: bekijk de combinatie die mijn clubgenoot Piet Bouma tegen N.Lugthart scoorde, zie blz. 28 van het bondsorgaan.
Wie er beter staat durf ik niet te zeggen. Wit lijkt op tijd te komen om de omsingeling over veld 19 met 30-24 onschadelijk te maken. Zwart heeft een overwicht op de rechtervleugel. Feit is wel dat indien de witte aanval "losbreekt" er prima winstkansen zijn. In hevige wederzijdse tijdnood lukte mij dit inderdaad met winst.

Makrovitsj geveld door zesklapper!

Als invaller mee met Huizum 2 naar EDC.(Enschede) Huizum 2 in degradatie gevaar en EDC reeds veilig. Er kon/moest dus voluit gedamd worden. Aan bord één trof ik de sterke M.Makrovitsj, een Rus die geen woord Nederlands spreekt. De opening was scherp. Mijn tegenstander startte met 33-29 en mijn standaardreactie is dan meestal 17-22. Helaas koos Makrovitsj voor een wat uitgekauwde neven-variant in de Van Westerloo-opening. In 1997 heb ik in een correspondentie-partij ervaring opgedaan, maar ik moet eerlijk bekennen dat ik me daar tijdens de partij niet bewust van was. In dit geval pakte dat met wat geluk goed uit. Ik koos mijn eigen weg en er ontstond iets nieuws.
Makrovitsj heeft in de diagram stand een betere stelling. Misschien is het voor rood analytisch nog remise, maar in de praktijk verkeer ik in levensgevaar. Ik besloot tegenover de Russische degelijkheid en kennis de westerse creativiteit in stelling te brengen. Per slot van rekening was me dat ook gelukt tegen Alla Kourojenko. Mijn laatste zet was dus 37.... 9-13. Positioneel kan de zet, maar er dreigt nu ook verrassend een meerslagwending. Mijn tegenstander zag het niet en speelde min of meer logisch 38. 49-43??. Hij wilde waarschijnlijk een eventuele aanval via de verzwakte witte lange vleugel extra beschermen.
Maar als een donderslag bij heldere hemel kwam nu een vernietigende zesklapper. De ongetwijfeld schaarse lezer van dit epistel mag het nu zelf oplossen:zwart speelt en wint.
I.p.v. de gespeelde zet is 38. 34-29 beter. Een mogelijk vervolg: 1. ...12-17 39. 44-39 7-12 40. 49-44 22-27 41. 32x21 17x26 42. 16-11 26-31 43. 11-06 31-37 1-1?
2. ... 12-17 3. 49-43 7-12 4. 43-38 13-18 en ook nu is winst nog niet duidelijk. In ieder geval biedt de stelling een scala aan analyse mogelijkheden.

Marokko-Fès

In de vierde koningsstad hebben we een rustdag gepland. Met zijn allen naar de medina en de soeks. Zelf ben ik niet zo'n liefhebber van steden, maar een halve dag moet kunnen. Alleen op de camping blijven is ook niet alles. Fietsonderhoud is er praktisch niet. Hier en daar een drup olie en dat is het. Omdat we aan de rand van de stad bivakkeren bestellen we taxi's die hier niet zo duur zijn. We kunnen natuurlijk het risico niet nemen om onze fietsen onbeheerd in't centrum te stallen. Er komen drie oude Mercedes diesels en comfortabel laten we ons naar het oude gedeelte van Fès transporteren. De Fransen zijn verantwoordelijk geweest voor het nieuwe gedeelte, maar de arabische wijk is uiteraard ons doel. We hebben een gids besteld om ons door de wirwar van nauwe steegjes in de soek te leiden. Je kunt ook een complete tour boeken met een rondrit om de stad inbegrepen, echter daar hebben we geen zin in. De gids spreekt redelijk Engels en doet zijn best. Zo krijgen we uitleg bij de oude moskee en de universiteit. Fès is al honderden jaren een handelscentrum van belang, maar ook de geest en het intellect werden hier niet vergeten. Nog steeds zijn er enkele duizenden kostbare boeken aanwezig in de universiteitsbibliotheek. Het spreekt bijna vanzelf dat de heilige teksten van de koran hier een grote rol spelen.
We bezichtigen o.a. de leerlooierij. We krijgen een sterk riekend takje munt aangereikt. Het schijnt dat de geur niet te harden is. Ik weiger beleefd. Vroeger een tijdje in een visafslag gewerkt, vandaar. Het valt me overigens mee. We staan op een balkonterras dat een lederwinkel flankeert en hebben een fraai uitzicht op het Middeleeuwse tafereel . Jonge mannen manipuleren huiden in ronde bakken gevuld met diverse kleurstoffen. Zie foto 1. Het schijnt voor Marokkaanse begrippen goed te verdienen:zo'n 10 euro per dag. Geen wonder dat men bereid is dit werk te doen. Het komt op ons over als regelrechte slavenarbeid: smerig en ongezond door de stank en de chemisch(?) kleurstoffen die ze gebruiken. In het winkeltje kun je de eindprodukten bezichtigen en eventueel aanschaffen. Het valt me op dat de verkopers hier niet extreem opdringerig zijn.
De gids roept en we moeten verder. Hij heeft nog enkele adresjes voor ons in petto. We worden een groot huis ingepraat zogenaamd voor een theeceremonie. De ceremonie klopt wel maar als toegift moeten we ons een verkooppraatje laten welgevallen verzorgd door een Duits sprekende Marokkaan.Zo krijgen we het verschil uitgelegd tussen een Berber- en een Arabisch tapijt. Heeft te maken met de afwerking. Tientallen tapijten worden door zijn assistent uitgespreid. We voelen ons bezwaard door zoveel "gastvrijheid"maar een duur tapijt kopen? Toch heeft de man succes. Eén van de fietsers is gecharmeerd van een "Arabier". En ik moet eerlijk bekennen dat het inderdaad een prachtig tapijt is. Na enig onderhandelen verruild het kleed van eigenaar. De trotse beziter hoeft het niet mee te nemen: het zal verscheept worden.
Later blijkt inderdaad dat de transactie correct afgehandeld is.
We laten ons weer aan de hand nemen door onze gids. Weer worden we een winkel ingeleid.Nu onder het mom van uitleg over allerlei kruiden als probaat middel tegen een keur van ziektes.
We moeten plaats nemen en de "apotheker", gekleed in witte lange jas, laat ons de diverse producten zien. Een aantal van ons zijn het zat en vertrekken vroegtijdig. De man doet nog meer zijn best en prikkelt onze neuzen met de heerlijkste geurstoffen. Na afloop is desondanks niemand bereid iets te kopen. Uit beleefdheid besluit ik dan maar wat ambergeurstof aan te schaffen, dat in kleine blokjes in vetvrij papier aangeboden wordt. Ik wijs het aan en terwijl de anderen de winkel verlaten, weet de gladde man me een extra blok aan te smeren. Niet erg, het kost maar een paar centen. Als de op één na laatste van de groep de deur sluit en ik me daarbij wil aansluiten, zie ik vanuit mijn ooghoeken de man onder de tafel graaien. Er komt een strip met pillen boven water: viagra! Bijna beschaamd sla ik het aanbod af en verlaat haastig het pand. Steden: niets voor mij!

Marokko 19 en 20 sept.

19 september was het mijn beurt om een dagverslag te schrijven.Wie dat wil nalezen verwijs ik naar de site www.fietsenvooronderwijs.nl We trekken dus dieper het Rif-gebergte in. Voor het eerst maken we kennis met een "stenen gooiend" Marokkaantje, maar daarna hebben we eigenlijk nooit meer last gehad. Over het algemeen is de bevolking vriendelijk van aard. De eerste foto getuigt hiervan. We kamperen in een droge rivierbedding van een zijtak van Oued -rivier-Ouerrha, vlak achter een boerderijtje. Het hele gezin komt natuurlijk even buurten en kijkt vriendelijk toe hoe wij ons kamp opzetten.
Op de voorgrond staat mijn fiets zonder tent, dat betekent dat we zojuist gearriveerd zijn en recupereren. Het schijnt goed te zijn voor je lichaam om na een inspannende rit even te ontspannen en veel te drinken. Meestal was er cola en limonade in overvloed. Samen met pinda's en chips een moment om tot jezelf te komen. Daarna begint het kampleven. Tent opzetten, inrichten en wassen. Hier moet dat met een teiltje water, wat zeep en een washandje. Dit is één van de weinige plekken waar een druilerig regentje valt en we later een tentzeil tussen de trucks moeten aanbrengen.
Foto twee geeft een indruk van het landschap op weg naar de oude stad Fèz.Op de voorgrond staan olijfbomen die van groot economisch belang zijn. De heuvels in de verte zijn ook begroeid met bomen. Ik weet niet zeker of het ook olijven zijn, maar ze staan netjes in rijen, dus aangeplant. Dat betekent dat het gebied ooit bebost geweest moet zijn.De natuur laat een plek met voldoende regenval niet ongemoeid. Na de kaalslag probeert men óf iets van de oude situatie te herstellen óf het is een plantage. Let ook op de erosiegeulen die duiden op kaalslag.
Deze dag bereiken we Féz. We worden opgewacht door agenten!? Natuurlijk zijn ze vriendelijk. Opdracht van de koning. Toeristen moeten vriendelijk bejegend worden. Kan niet anders. Ik vraag mij overigens wel af of dit spontaan gebeurt.In ieder geval worden we in sneltreinvaart door de stad geloodst en vlakbij een modern stadion nemen ze -nog steeds- vriendelijk lachend afscheid van ons. Zelfs een kleine attentie wordt afgeslagen.

Marokko 17 en 18 september.

Twee foto's. De eerste is genomen op 18 september. We zijn onderweg van de badplaats Midelt naar Chefchaoeen. Zeker weet ik het niet meer, maar misschien is het mijn (onze) laatste blik op Europa. In mijn aantekeningen ben ik niet zo optimistisch over de omgeving. We passeren sterk vervuilde riviertjes en tijdens de lunch-stop ontdekken we dat de picnicplaats dusdanig vervuild is, dat het wel een vuilnisbelt lijkt. Overal ligt in het coniferenbos plastic en verpakkingsmateriaal. In een laagte is de hoeveelheid rommel bijna een halve meter dik. Gelukkig wordt het later op de dag beter als we dieper in het Rif-gebergte doordringen. Hier is een rivier met weliswaar weinig water, maar het is in ieder geval schoon. Berber vrouwen doen er hun was en dat is dus een goed teken. Overigens had ik voortdurend het idee dat er in Marokko een ecologische ramp heeft plaatsgevonden. Nooit zagen we groot wild en het leek zelfs wel dat de vogels extra schuw waren. Vooral in het Atlas-gebergte meestal kale hellingen(boomkap?) en kuddes schapen en geiten die nauwelijks voedsel konden vinden op de schrale droge grond. Auto's rijden nog massaal rond zonder katalysator.Tot overmaat van ramp zijn het ook nog Mercedes-diesels die zware dieselrookwolken uitspuwen; geen pretje voor de gemiddelde fietser die (geen fietspaden)maar beter even zijn adem kan inhouden als zo'n kreng passeert. Valt niet altijd mee als je net in een beklimming zit. Juist dan is uiteraard de overlast het grootst. Nog een laatste opmerking over met milieu en dan hou ik erover op: wij dumpen op grote schaal onze afdankertjes in Afrika en zijn indirect mede verantwoordelijk.(!?)

Dammen Bart Visser-J.van Dijk

Ureterp-Huizum .Woensdag 31-01-2007 hoofdklasse PFDB. Zie partijfragment diagram.
Mijn tegenstander is er in geslaagd om schijfwinst te consolideren, maar wit heeft voldoende compensatie lijkt het. Het volgende speelde zich af in de tijdnoodfase. Van Dijk -vlaggetje op vallen- slaat verrassend toe na: 1. 1. 20-15? Natuurlijk overwoog ik ook 42-37 maar ik wilde de zaak forceren. We hadden nog acht zetten te gaan. Echter...32-37 Toch! 2. 41x32* 36-41 3. 47x36 3-9 4. 14x3 11-16 5.3x21 16x47 en wit staat verloren. Ik probeerde nog 6. 24-19 13x24 7. 29x20 47x29 8. 20-14 29-23 etc. maar i.p.v. de vlag viel de klok en Van Dijk had de zetten en de winst op zak.
Aanvankelijk meende ik hier gewonnen te staan. Dit valt tegen. TRUUS denkt er in ieder geval heel anders over. Dus bijvoorbeeld:
2. 1. 42-37 22-28 2. 33x22 17x28 3. 49-43 11-16 4. 20-15 16-21 5. 24-20 (14-10?)6.43-39 32-38 7. 47-42! 38x47* 8. 14-10 47x24 9. 20x29 36x47 10. 10-5 47x20 11. 5x16 en het ziet er alsnog naar uit dat wit verliest.
3. 1. 24-19 13x15 2. 14-10 11-16 3. 10-5 15-20 4. 5x37 22-28 5. 37x21 16x27 ziet er goed uit voor wit. Moet nader geanalyseerd worden.
4. 1. 42-38 32x43 2. 49x38 22-28 3. 33x22 17x28 en zwart ontsnapt hoewel ook deze stelling nog onduidelijk is na de twee om twee terug. Wit lijkt beter te staan. Al met al een inhoudrijk standje. Jammer dat zoiets in een banale tijdnoodfase beslist wordt.

Dammen Bart T.Visser-Klaas.H. Leyenaar

Dinsdagavond 30 januari stond Huizum 2 voor een onmogelijke opgave. In de hoofdklasse van de PFDB moest De Oldehove bestreden worden. Zelf trof ik aan bord twee de sterke Klaas H. Leyenaar. Het werd een aantrekkelijke partij omdat beide spelers hun nek durfden uitsteken. Leyenaar zette een scherpe omsingeling in tegen een stoutmoedige aanval van wit. Zelf had ik een paar seizoenen geleden tegen C.Binnenkade (Hoofdklasse A KNDB) in een praktisch identieke stelling de uitval naar veld 23 afgewezen als zijnde te scherp. Tijdens de partij stond ik dus voor een moeilijk dilemma. Omdat er sowieso(teambelang) gewonnen moest worden, besloot ik een gokje te wagen. De partij.
Bart Visser-Klaas H.Leyenaar.
1. 33-29 20-25 2. 32-28 17-21 3. 39-33 21-26 4. 44-39 16-21 5. 50-44 11-16 6. 37-32 26x37 7. 42x31 21-26 8. 32-27 26x37 9. 41x32 6-11 10. 47-42 11-17 11. 46-41 17-21 12. 41-37 21-26 In de partij tegen Binnenkade stond schijf 25 nog op 24 en 1 op 6. Ik koos toen dus voor de uitval naar veld 24. 13. 29-23! 18x29 14. 34x23 15-20 15. 35-30 25x34 16. 40x29 Indien zwart nu over veld 18 speelt, kan wit met 29-24 de kettingstelling verbreken. Het pleit voor de instelling van mijn jeugdige tegenspeler dat hij de omsingeling doorzet. Wit moet straks voortdurend rekening houden met het zetje ingeleid met 16-21 etc. ...10-15 17. 44-40 5-10 18. 37-31 26x37 19. 32x41 20-24! 20. 29x20 15x24 21. 40-34 13-18 22. 45-40 18x29 23. 34x23 8-13 24. 41-37 3-8 25. 37-31 10-15 Klaas probeert verzwakkingen uit te lokken en begeeft zich op glad ijs. Aanvallen via 18 is inmiddels goed verdedigbaar voor wit. 26. 39-34 15-20!? Versmaadt de afwikkeling met 16-21 etc. Zelf had ik berekend dat de verre schijf op 17 verdedigbaar moest zijn omdat ik 38-33 43-39 en 49-43 heb, waardoor een aanval over veld 11 opgevangen wordt met 33-29. Al met al weer een stukje vechtlust van zwart. 27. 43-39 20-25 28. 49-44 24-29 29. 33x24 19x30 30. 38-33 7-11 31. 42-38 11-17 32. 48-43 14-20 33. 38-32 30-35 34. 43-38 1-6 Inmiddels zitten we in de tijdnoodfase. 35. 27-22 20-24 36. 22x11 6x17 37. 34-29 13-18 38. 29x20 18x29 39. 33x24 25x14 40. 40-34 8-13 41. 31-27 2-8? Speculeert op 36-31?? 42. 39-33?? Hier had natuurlijk 28-23 gemoeten met alle kansen voor mij. ...14-19 43. 34-30 17-21 44. 36-31 21-26 45. 30-25 26x37 46. 32x41 19x30 47. 25x34 12-17 48. 27-22 8-12 49. 22x11 16x7 50. 41-37 7-11. Remise op voorstel van wit. Natuurlijk sta ik beter. Veel meer tempo's, maar vanavond is er weer een wedstrijd en we hadden als team al verloren. Strijdlust mag ook wel eens beloond worden.

Dammen Alla Koroujenko-Bart.T.Visser

Zaterdag 27 januari stond o.a. de wedstrijd Huizum 1-Apeldoorn op het programma. Als invaller mocht ik niet klagen over de opstelling. Mijn tegenstandster Alla Koroujenko (en niet Chorosjenko!) heeft een rating die mij persoonlijk niet verontrust en ik besloot dus elk avontuur aan te gaan. Helaas zoals zo vaak in de hoofdklasse werd het een laveerpartij. Pas zo rond de zeventiende zet werden platgetreden paden verlaten en moest er op eigen kracht gedamd worden. Niet dat ik mij op dat moment er bewust van was, maar toch. Ik had me inmiddels voorgenomen om mijn nek ook niet meer uit te steken en liet een drie om drie toe die prompt genomen werd door Alla. In de contactloze stelling die daaruit voortvloeide raakte zij het naast het goede spoor. Er ontstond een wederzijdse flankstelling, die verraderlijke finesses bevatte in de vorm van dwingende (petit)combinaties die de ene verzwakking na de andere afdwong. In een lastige positie overzag Alla een verraderlijk damzetje en gaf direct op.

Zie diagram. Na 44. 40-35. Zwart speelt en wint!

De witte stelling klopt niet meer. Een plausibele spelgang lijkt mij: 44. 33-29 23-28 en nu

1. 45. 38-33? 27-32! 46. 33x22 17x28

1.1. 47. 42-37? 32x41 48. 36x47 14-20 en wit is gruwelijk overspeeld.

1.2. 47. 42-38 32x43 48. 39x48 11-17 49. 48-42 17-21 50. 42-37 3-8 51. 37-31 8-12 52. 31-26 21-27 verliest.

2. 45. 42-37 17-22 46. 36-31 27x36 47. 38-32 22-27! 48. 32x23 27-31 49. 37x26 36-41 50. 26-21 14-20! en zwart moet kunnen winnen. Direct dam halen kan niet. Bijvoorbeeld 50....41-47 51. 23-19! 14x23 52. 29x9 3x14 53. 21-16! etc.

11-17 sept. Gibraltar. Bolsward/Acra

Foto 1. Algeciras bereikten we na een stevige klim over de westelijke uitlopers van de Sierra Nevada. In de stad ging het fout toen we het adres van ons logeeradres niet precies wisten. We belandden op een vierbaans autoweg. Over de vluchtstrook reden we in westelijke richting, maar aan de rand van de stad kwamen we erachter dat we fout zaten. Weer terug en na mobiel contact met de crew vonden we de jeugdherberg, waar we een rustdag zouden doorbrengen alvorens de oversteek te maken naar Marokko. Op de eerste foto "poseer" ik voor de Rots van Gibraltar, die ik hier voor het eerst van mijn leven in het echt aanschouw. De vorm van de rots zit nog in mijn geheugen gegrift, omdat in mijn schooltijd in één van de aardrijkskunde methodes een foto van de rots opgenomen was. Verre reizen waren toendestijds uitsluitend weggelegd voor de welgestelden en wij konden slechts dagdromen bij foto's van exotische oorden. Gibraltar moest dus met een bezoek vereerd worden. De volgende dag met de bus richting rots. Merkwaardig dat het woord Gibraltar nergens aangegeven wordt. De Spanjaarden zijn uiteraard niet gelukkig met de bestaande situatie en verwijzen naar "de grens". De rots is de moeite van een bezoekje waard. Het is sowieso al een belevenis om over de startbaan van een vliegveld naar de stad te wandelen. De (brutale)apen zijn er inderdaad nog, er is een fraaie botanische tuin en in de rots zijn grotten, waar zelfs een complete kerkdienst kan worden gehouden. Foto 2 is genomen uit het raam van onze kamer in de jeugdherberg. Je ziet de Spaanse enclave Ceuta/Marokko aan de overkant van de Straat van Gibraltar. Ceuta is vaak in het nieuws geweest omdat veel Afrikaanse vluchtelingen hier Spaans grondgebied probeerden te bereiken. De enclave is met een hoog hekwerk omgeven. Wij hebben echter geen vluchtelingen gezien.

Foto 3. Sinds ik vorig schooljaar plotseling gebombardeerd werd tot docent Engels, (geen wonder dat de taalbeheersing de laatste tijd zo negatief in de "picture"staat) ben ik wat kritischer geworden t.a.v. het schriftelijk gebruik van deze wereldtaal. Zien jullie de fouten op het informatiebord?

4-10 sept. Droogte in Spanje. Bolsward/Accra

Hadden we in Frankrijk het reliëf en de regen als grote "tegenstanders", in Spanje werden dat reliëf en hitte. Weer veel klimwerk, maar nu onder een verzengende zon. Foto 1 t/m 3 geven een indruk van het landschap. Het ziet er naar uit dat het binnenland van Spanje door de droogte(broeikaseffect?) ontvolkt. We kwamen enkele verlaten dorpen tegen en hier en daar leek woestijnvorming op te treden. Imposante lege landschappen en meestal half-lege stuwmeren. In een poging het tij te keren zijn er enorme monoculturen ontstaan. We fietsten dagenlang door uitgestrekte olijfboomgaarden die o.a. met steun van Europese subsidies zijn aangelegd. Foto 3. Ik ontdekte dat olijven "zo van de boom" niet te pruimen zijn zo bitter.

1,2,3 september Bolsward/Accra Rampdag

1 september. Etappe Lectourne- Lau Balagnas
We krijgen de Pyreneeën in zicht. Voor het eerst schijnt de zon volop. Via Lourdes arriveren we in Lau Balagnas.
2 september rustdag in Lau Balagnas Foto 1.
Tot onze niet geringe verbazing werden er in dit stadje posters opgehangen. 's Avonds was er een bijeenkomst gepland met enkele lokale bestuurders en de plaatselijke fietsclub. Tijdens deze rustdag verkennen we alvast een stukje van de eerste berg-etappe. Natuurlijk is er tijd voor een terrasje en een aantal leden van de groep bezoekt Lourdes.
's Avonds na de verplichte bijeenkomst in het dorpshuis is er een briefing over de komende beklimming van de Aubisque en de Col Pierre Sint Martin. We worden in twee groepen opgedeeld. De sterkste klimmers in groep één en de rest in twee. We moeten op elkaar wachten op de top van de Aubisque en kunnen daarna aan de afdaling beginnen. Ik protesteer nog tegen mijn indeling. Ik heb nog nooit van mijn leven een Col beklommen en vind mezelf niet een rasechte klimmer. De leiding houdt voet bij stuk en ik leg me er bij neer. We zien wel.
3 september. Beklimming van de Aubisque en de Col Pierre St. Martin. Foto 2.
De Aubisque valt niet tegen. Groep één bereikt zonder veel tegenslag de top en trots poseer ik voor de foto. Voor het eerst een Col beklommen! In razende vaart de afdaling. M'n teller geeft als top een snelheid aan van 63 kilometer per uur! De rit naar de tweede Col gaat ook met hoge snelheid. We nemen een koffiepauze en ontmoeten hier de leden van groep twee die ook zonder problemen de Aubisque beklommen hebben. Groep één vertrekt iets eerder en aan de voet van de tweede Col gaat ieder in eigen tempo omhoog. Het is inmiddels bloedheet. Ik transpireer enorm en vrees dat mijn watervoorraad niet toereikend zal zijn. De beklimming valt vies tegen. Percentages van meer dan 10 procent zijn eerder regel dan uitzondering. Ik moet van de fiets af. Lopen valt ook niet mee. Fietsen-al is het ook wankelend- gaat vele malen sneller. Ik zie een Afrikaan met zijn Franse vriendin picknicken in de berm en vraag me af waar we aan begonnen zijn. Ik vrees even dat ik de top niet zal halen. Ik word ingehaald door een deelnemer van groep één en ik verzoek hem om aan de rest door te geven dat ik me aansluit bij de langzamere groep. Ik knoei door en stap regelmatig even van de fiets om bij te komen. Geen ademnood, maar de benen willen niet. Dan haal ik twee deelnemers van groep één in. Ook zij zitten in de problemen. Eén van hen wordt het zwart voor de ogen en er moet gestopt worden. We besluiten met z'n drieën door te gaan. De klim-percentages verminderen wat en ik neem een voorsprong. De top is in zicht en plotseling gaat het weer vliegend. Ik weet waar ik aan toe ben, en kan m'n krachten inschatten. Bijna bij de top wacht ik natuurlijk even op mijn maten en gezamenlijk fietsen we naar het hoogste punt. De beste klimmers hebben meer dan een uur op ons moeten wachten. We beginnen zonder dralen aan de afdaling richting Spanje. Door een steile kloof in vliegende vaart naar de camping. Het is een ongeluksdag. Eén van m'n maten valt in de afdaling en kan niet verder. In groep twee doet zich ook een valpartij voor. De tandem gaat onderuit en M.K. breekt haar sleutelbeen en is uitgeschakeld. In het holst van de nacht komen de -op twee na- leden van groep twee gebroken aan op de camping. Niet op de fiets maar in de Unimog. Inmiddels hebben wij hun tenten opgezet en kunnen we de dag gaan evalueren.

Dammen Bart Visser - Jetze Hoogterp

Misschien is Jetze er mede de oorzaak van dat ik besmet werd met het damvirus. Het was in die fameuze jaren zestig dat wij regelmatig een alternatieve uitgaansgelegenheid frequenteerden in Kollum. De naam is mij ontschoten, maar je moest een trap op en kwam dan op een zolder waar je in oude fauteuils relaxt een sigaretje kon roken. Of die sigaret nu wel of niet "verdovende"middelen bevatte maakte niet uit. Het was ook de tijd van "Homo Ludens"en dammen was nog populair. In die half donkere rokerige sfeer werd dus regelmatig gedamd en geschaakt. Zo kwam het dat we aanschoven aan en heuse damsimultaan. Een lange magere jongeman met haren tot op de schouders bond de strijd aan. Ik weet het niet meer, maar ik denk dat ik verloor. De langharige was dus Jetze. Het gerucht ging dat hij als student in Groningen meer achter de bridgetafel zat dan in de collegezaal en daardoor nu door het leven ging als gesjeesde student. Dit soort kleurrijke types spraken mij toendestijds wel aan. Later kwam ik Jetze regelmatig tegen in de toenmalige Zambezi-bar. Jetze rookte zware gauloises en je zag hem altijd bezig met één of ander kaartspel. Vaak ging het om grof geld. Als beginnend dammer (1e klas) deed ik later regelmatig mee aan het damtoernooi in "Het Bolwerk" te Dokkum. De hoofdklassers (waaronder natuurlijk Jetze) mochten op het podium dammen, terwijl het "gewone" voetvolk in de grote zaal zat. Natuurlijk ambiëerde ik ook een podiumplaats en zou daar later ruimschoots in slagen. Kortom ik had altijd een zeker respect voor Jetze als dammer en als persoon. De laatste keer dat ik in contact kwam met J. was toen ik een seizoen in het eerste van Dokkum damde. Ik had vrijwillig mijn plaats in het eerste tiental van Rinsumagest afgestaan en verkaste naar Dokkum. Er werd toen gedamd in de voormalige bioscoop. Op een zaterdag slaagde ik erin om de ijzersterke Cock van Leeuwen een puntje af te snoepen en dat moest uiteraard gevierd worden. We bleven wat langer dan normaal aan de bar hangen . En natuurlijk was één van de laatste "barflies": Jetze. Een kleurrijk figuur dus. Logisch dat ik in de wedstrijd Dokkum-Huizum met gemengde gevoelens plaatsnam. Voor de eerste maal een serieuze dampartij tegen iemand waar ik vroeger(en nu natuurlijk nog) tegen opkeek. Hoe zou dat aflopen?
Dokkum 11-01-2006.
De partij.
1. 33-29 19-23 2. 35-30 14-19 3. 30-25 20-24 4. 29x20 15x24 Deze stelling is al veel vaker voorgekomen. Zwart bezorgt zichzelf een randschijf. Wit kan het min of meer direct afdwingen met 38-33, maar de voortzetting die ik neem stelt zwart voor het zelfde dilemma. 5. 32-28 23x32 6. 37x28 16-21 !? We zitten nu op onontgonnen terrein. Ik neem de uitdaging aan. 7. 31-26 24-30
Gelijktijdige bezetting van veld 22 en 24 is lastig zo niet verliezend. 8. 41-37 10-14 9. 46-41 30-35 10. 37-32 18-22 Zwart kiest nu toch voor scherp spel. 11. 39-33 12-18 12. 41-37 5-10 13. 34-29 7-12 14. 29-24 19x30 15. 25x34 1-7 16. 34-29 11-16 17. 37-31 13-19 18. 42-37 9-13 Zwart heeft het nu mooi voor elkaar. Na 40-34 wordt hij in de gelegenheid gesteld om veld 23 te pakken met een flankaanval. Na 44-39 ben ik mijn basisschijf op 49 kwijt. Dit geldt uiteraard ook voor 47. Toch is deze speelwijze een nader onderzoek waard. 19. 40-34? 7-11 20. 44-40 35x44 21. 50x39 3-9 22. 45-40 19-23! 23. 28x19 14x23 24. 48-42 Hier durfde ik 40-35 niet aan. Ik denk terecht. ... 21-27 25. 32x21 16x27 26. 37-32 2-7 Ook Jetze durft niet door te zetten. Ik denk dat ook dat dit de juiste keuze is. 27. 32x21 22-28 28. 33x22 18x16 29. 29x18 12x23 We moeten weer opbouwen. Ik vond me in deze fase van de strijd niet beter staan. Ik besloot naar een soort podkowa- stelling te streven. 30. 38-32 7-12 31. 31-27 !? Ten eerste wilde 17-21 x21 verhinderen met m.i. goed spel voor zwart. Het vraagteken omdat ik nu voortdurend het offer 23-28 in de gaten moet houden. ...10-14 32. 40-35 13-18 Ik had 13-19 verwacht en ook vervelender gevonden. Maar kennelijk speculeert Jetze hier op 43-38?? 33. 34-30 17-21 34. 26x17 11x31 35. 36x27 14-20 36. 43-38 9-13 37. 38-33 6-11 38. 42-38 11-17 39. 49-43 ( 17-22 gaat niet door 30-25 etc. )...17-21? Stelt mij in de gelegenheid het zwarte centrum ernstig te verzwakken. 40. 33-28! 13-19* 41. 28-22 8-13* 42. 22-17 21-26* 43. 17x8 13x2 44. 39-33 20-24 45. 43-39 4-9 46. 47-42 Zie diagram Er staat nu een vederlichte podkowa op het bord! ...9-14 Exact dezelfde stelling is voorgekomen tussen U.Ilves versus V.Luus. K. v. Estland 2003. Ilves koos toen voor 47. 33-28 14-20 48. 38-33 23-29 49. 42-37 29x38 50. 32x43 18-23 51. 28-22 en later remise. Ik doe het anders. 47. 42-37 14-20?? en na 37-31 gaf Jetze op. Zelf was ik me inmiddels bewust van een verrassend sterk offer. Na 47. ... 16-21 48. 27x16 18-22 moet er nog hard gewerkt worden. Bijvoorbeeld 49. 37-31 26x28 50. 16-11 en nu een splitsing:
1.1. ... 14-20 51. 30-25 2-8 52. 25x14 19x10 53. 11-7 8-13 54. 7-02 13-18 55. 2x30 28-32 56. 38x27 22x31 57. 30-02 31-37 58. 2-07 18-22 59. 7x29 37-42 60. 29-15 1-1
1.2. ... 23-29 51. 11-06 ( 29-34?6-1 28x39 1-29 28x39 29x34 ) 28-32 52. 38x18 29x38 53. 18-13 19x8 54.30x10 en wit wint nog.
Conclusie. Een leuke partij waarin zwart aanvankelijk een scherpe opening vermijdt, maar alsnog de handschoen opneemt en de strijd aangaat.

29 augustus Bolsward/Accra

Rimondeix-Treignac Verslag uit mijn logboek.
Om half vijf word ik wakker door het gekraai van een haan. We staan op de camping in Rimondaix. Ik draai me nog een keer om en verslaap me voor de eerste keer tijdens deze fietstocht. 10 minuten over zes ben ik pas wakker. We hebben een korte etappe voor de boeg. Ik sta in twijfel. Me nog even omdraaien of de boel inpakken. Ik besluit tot het laatste. Systematisch begin ik mijn spullen één voor één op te vouwen: de slaapzak oprollen en in't hoesje wurmen, de slaapmat ontluchten en oprollen, wielerkleding (nat) aantrekken en de tent afbreken. Mijn waterdichte tas buiten zetten, naar het toilet, wassen en ontbijten. Iederen slaat zoveel mogelijk naar binnen en maakt een lunchpakket. De dag begint droog en precies om acht uur vertrekken we door een fraaie omgeving. We klimmen vanuit het heuvelland naar meer dan 700 meter:middelgebergte. Voor mij een nieuw hoogte record op de fiets. De omgeving straalt rust uit. De dorpjes zijn verlaten en verkeer is er praktisch niet. We plukken bramen en pruimen langs de kant van de weg. Helaas begint het na een uurtje fietsen weer te regenen. Door de zuidwestelijke wind ontstaan er stijgingsregens die uren en uren aanhouden. We houden de moed erin. Niemand klaagt. We drinken na zo'n 60 kilometer koffie in een café en krijgen contact met een ouder echtpaar dat spontaan reageert en geld wil storten voor't goeie doel. Na de koffie komt de buitenlucht extra hard aan. Het regent pijpenstelen en de temperatuur is gedaald naar zo'n 12 graden celsius. Al met al, het begin is moeilijk. Na zo'n vijf minuten fietsen zit iedereen weer in't ritme. We fietsen nu door verstilde bossen. Ik zie beekjes met enorme rotspartijen, kenmerkend voor het middelgebergte. Wij krijgen nu de regen met bakken over ons heen. Een deelnemer krijgt remproblemen. Ik ben tot op mijn huid nat en dan komt het op mentale kracht aan. We wachten zeker zo'n tien minuten en raken nu ook nog tot op het bot verkleumd. We besluiten de groep op te splitsen. Drie man blijven achter en de rest gaat door. We bereiken een doorgaande weg en kiezen de kortste route naar de camping. Gelukkig gaat deze weg naar beneden. We ritsen en in vliegende vaart fietsen we richting Freignac. Door de geringe inspanning die het dalen vergt, worden we nog kouder. De camping ligt aan een meer langs de weg en om een uur of vier krijgen we een warm onthaal. Het ontvangst comité bestaat uit de crew en de plaatselijke burgemeester plus de pers. Verrassing! We kunnen overnachten op een heus bed in bungalowtenten. Na een warme douche een stevig glas rode wijn en een heerlijke rijsttafel is alle leed weer geleden. De grote vraag is nu of we't morgen droog houden. Er staat een lange etappe gepland: zo'n 160 kilometer.
Foto 1. 31-08-2006 Voor het eerst een echte Col beklommen. Dégagnac-Lectourne
Foto 2. Elke morgen chaotisch ontbijten in de duisternis.
Foto 3. 30-08-2006 Ontvangst door lokale (bourgondische) wielerclub. Dégagnac/Frankrijk

Bolsward Accra 24/25/26/27/28 augustus

De vierde dag 24 augustus werden maar liefst 227 kilometers afgelegd. Het landschap was heuvelachtig, we hadden wind tegen en het regende praktisch de hele dag. Twee deelnemers hielden het voor gezien. Ik noteerde in mijn logboek: "Tent in donker opgezet na barre tocht. Tijdens de rit waarschijnlijk door gebrek aan vocht(?) "de man met de hamer" ontmoet. Had er ook even genoeg van. We zetten echter door! Punt uit."

Na aankomst op de camping werd het me letterlijk even zwart voor de ogen. Gelukkig had ik een regenjas voor het grijpen en na wat chips en soep keerden de krachten terug. In de stromende regen de tent opgezet en daarna met een handdoek de tent watervrij gemaakt, waarop het leed geleden was.

De volgende dag 25 augustus weer een lange etappe.(160 kilometer) Gelukkig bleef het droog en zagen we de zon zo nu en dan. We zetten de tenten op aan de oevers van de Seine. s'Avonds op het terras van het restaurantje de warme maaltijd gebruikt.(Pizza) Er was live muziek. Iedereen zag het weer zitten.

Zaterdag 26 augustus stonden we zes uur 's morgens op. Twee uur later vertrokken we voor een lange rit(zo'n 200 kilometer) naar een camping aan de Loire. Ook deze dag weer harde wind tegen en glooiend terrein. Niemand klaagde! Op de foto zit ik voor mijn tentje. De fiets links van de tent en mijn fietsschoenen onder de flap. Natuurlijk niet in de tent. Dit zou gedurende de rest van de tocht de vaste opstelling worden. Zelden hoefde de fiets op slot. Zo ja, dan is het handig om de fiets als extra zekerheid tevens aan een scheerlijn te bevestigen.

Zondag 27 augustus was de eerste rustdag. Ik slaagde er zelfs in om een boek te lezen: "Honderd fietstips". Voor het eerst van mijn leven spotte ik een Europese ijsvogel. We zaten vlakbij een sluizencomplex in De Loire. In het water zwommen meervallen, je kon er bramen plukken en zelfs appeltjes. Kortom een relaxte dag.

Maandag 28 augustus was ik dagploegleider. Tot die dag toe had ik steeds met een lange fietsbroek gefietst. Om de moed er wat in te houden hield ik een praatje met als motto: "No komme de piipen yn'e sek". Helaas, dit mocht niet baten. Weer 170 kilomer in de regen! 's Avonds bereikten we een basic camping(alles biologisch dynamisch) in Saint Satur. Slechts drie man zetten in de stromende regen hun tentje op, waaronder ondergetekende. De rest sliep in o.a. het varkenshok en onder de open kapschuur, waar oude fauteuls als bed fungeerden. In twee enorme kookpotten werd gevulde maaltijdsoep gekookt. Opgediend met stokbrood, rode wijn en kaas smaakte het ons overheerlijk.

Bolsward-Accra 22/23 augustus

De tweede foto is 22 augustus genomen in de omgeving van Culemborg. We staan op het punt de rivier de Lek over te steken. Deze foto heb ik uiteraard zelf niet geschoten, want ik sta met de rug naar de fotograaf gekeerd. Dit was de laatste dag dat ik een wielerbroek met reclame droeg. Hoewel de afspraak was dat we in uniforme kledij zouden fietsen, verwisselde ik deze broek voor een exemplaar zonder schouderbanden(galgen). De broek met galgen leverde prompt grote problemen op bij mijn eerste sanitaire stop op de veerpont. De galgen draag je over een T-shirt en dan komt er nog een wielershirt plus eventueel een jasje over heen. Voor je dus plaats kunt nemen (of hurken in't vrije veld) moeten vele lagen gepeld worden. Ik raakte op de wc van de veerpont prompt verstrikt in de mouwen van mijn overjasje en slaagde er ternauwernood in om op tijd mijn kleding te fatsoeneren. Gelukkig had ik nog een broek zonder galgjes in mijn bagage en in't vervolg had ik geen problemen meer.
Eerste foto. 23-08 Dit is een foto die ik zelf genomen heb, ergens in België op weg naar Brussel. Zo rond de 25 kilometer was er meestal en kleine lunch pauze.België was het laatste land waar we nog van fietspaden gebruik konden maken.
Voor het eerst in mijn leven had ik een digitale fotocamera mee. (Olympus C-60 6.1 megapixel) Het schijnt dat er tijdens deze reis zo'n 10.000 foto's genomen zijn.

Vertrek 21-08-2006 Bolsward - Accra

De komende weken verschijnt op deze site een verslag van de tocht naar Accra. Aan de hand van (grotendeels) zelf genomen foto's kunnen jullie een indruk krijgen van de belevenissen onderweg.
De eerste twee foto's heb ik niet zelf genomen. In Europa heb ik sowieso maar weinig gefotografeerd.
Met gemengde gevoelens sta je dan aan de start in Bolsward. Waarom gemengde gevoelens? Na
een maandenlange (bijna vlekkeloze)voorbereiding kreeg ik zo'n drie weken voor de start last van mijn rechterknie. Zelfs zodanig dat ik twee weken volslagen rust in acht moest nemen omdat het niet meer ging. Met behulp van massagezalf probeerde ik er weer bovenop te komen. Ik moet eerlijk bekennen dat ik 's nachts wel eens wakker lag. Je gaat per slot van rekening een soort weddenschap aan en als je dan direct al moet opgeven ervaar je dat als een grote nederlaag. Gelukkig heb ik de pijn al fietsend overwonnen en had ik na een aantal weken geen problemen meer. Na een korte toespraak van de burgemeester kregen we als aandenken een geel gestreept "Bolswarder"sjaaltje. Er was muziek en tot mijn grote verrassing zag ik dat een oud leerling van mij onderdeel uitmaakte van het djembé-bandje. Natuurlijk herkende hij mij ook. Als vluchteling/asielzoeker vergeet je je eerste leraren in Nederland niet zo snel.